Categories
Science

2014 წლის სექტემბერი ისტორიაში ყველაზე ცხელ თვედ აღიარეს

chart

2014 წლის სექტემბერი, ისევე როგორც მისი წინა ხუთი თვე, აღმოჩნდა კლიმატოლოგიური დაკვირვებების ისტორიაში ყველაზე ცხელი. ამის გამო მიმდინარე წელს აქვს შანსი გახდეს ყველაზე ცხელი, რაც დასტურდება კლიმატური მონაცემების ნაციონალური ცენტრის ბოლო მონაცემებით (ა.შ.შ). ამის შესახებ იტყობინება ინტერნეტ გამოცემა Climate Central.

ჯერ კიდევ აგვისტოში სიაში მესამე ადგილს იკავებდა (1998 და 2010 წლების შემდეგ). თუმცა სექტემბრის შემდეგ, როდესაც პლანეტაზე ტემპერატურა 0.7 გრადუსით აღემატებოდა მეოცე საუკუნის საშუალო მაჩვენებს (15 გრადუსი ცელსიუსით), 2013 წლის ოქტომბრიდან 2014 წლის სექტემბრამდე პერიოდი უკვე გახდა ყველაზე ცხელი ბოლო 135 წლის განმავლობაში.

ყველა რეკორდული წელი 1998-ის გარდა მოდის ოცდამეერთე საუკუნეზე. პლანეტაზე ტემპერატური ზრდა დაკავშირებულია, სასათბურე გაზების დაგროვებასთან პლანეტის ატმოსფეროში (პირველ რიგში ნახშირბადის გაზები). სწორედ ამ მოვლენას უწოდებენ გლობალურ დათბობას. გაზების მიერ წარმოებული სითბოს დიდ ნაწილს ისრუტავს მსოფლიო ოკეანეები – სწორედ წყლები იძლევა რეკორდულ მაჩვენებლებს. ნაკლებად სავარაუდოა, რომ  ოკეანეები გაგრილდება შემდგომი სამი თვის განმავლობაში, სწორედ ამიტომ 2014 წელს აქვს შანსი „წაართვას“ 2010 წელს პირველობა, განაცხადა, ცენტრის თანამშრომელმა ჯესიკა ბლანდენმა.

სექტემბერში წარმოადგინეს მსოფლიო მეტერეოლოგიური ორგანიზაციის დასკვნა, რომელშიც ნათქვამია, რომ ატმოსფეროში სასათბურე გაზების რაოდენობა რეკორდულ მაჩვენებელს აღწევს.

წყარო: climatecentral.org

Categories
Science

იაპონელი მამაკაცი 3D პრინტერზე იარაღის ამობეჭდვისათვის 2 წლით დააპატიმრეს

3D printer

28 წლის იაპონელ ესიტომო იმურას (Yoshitomo Imura) მიუსაჯერ 2 წლიანი ციხის განაჩენი 3D პრინტერზე იარაღის ამობეჭდვისა და მისი შენახვისათვის. ამის შესახებ იტყობინება Agence France-Presse.

2014 გაზაფხულზე იმურამ მიიქცია პოლიციის ყურადღება იმით, რომ მან ინტერნეტში დადო ვიდეოინსტრუქცია, თუ როგორ უნდა ააწყო იარაღი 3D პრინტერზე დაბეჭდილი დეტალებისაგან. დაკავებისას პოლიციის თანამშრომლებმა მისი საცხოვრებელი ბინიდან იარაღის ხუთი ნიმუში ამოიღეს.

მსოფლიოში პირველი ბოლომდე 3D პრინტერზე ამობეჭდილი ცეცხლსასროლი იარაღი სატესტოდ გამოყენებული იქნა 2013 წლის მაისში ამერიკელი კოდი უილსონის მიერ. ამ დროიდან ამერიკელებმა დაიწყეს ნახაზების გავრცელებასთან ბრძოლა.

წყარო: afp.com

Categories
Science

ამერიკულმა საიდუმლო უპილოტო აპარატმა ორბიტაზე თითქმის ორი წელიწადი გაატარა

Drone

პერსპექტიული ორბიტალური ამერიკული თავდაცვითი უპილოტო საფრენი აპარატი X-37B თითქმის ორწლიანი ფრენების შედეგად დაეშვა კალიფორნიაში. ამის შესახებ იტყობინება Space.com

უპილოტო აპარატი ადგილობრივი დროით 09:24 საათზე დაეშვა ავიაბაზა ვანდერბერგზე. მრავალჯერადი აპარატის გაშვება მოხდა 2012 წლის 12 დეკემბერს, მან ორბიტაზე 674 დღე გაატარა, სატესტო ორბიტალური აპარატების მისიის ფარგლებში (Orbital Test Vehicle). აღნიშნული მისიის ფარგლებში ამ დროისთვის განხორციელდა სამი უპილოტო აპარატის გაშვება, მათ ჯამში 1367 დღის განმავლობაში იფრინეს.

როგორც აღინიშნა, ფრენების მიზანი გასაიდუმლოებული იყო. The Independent-ის მიხედვით, უპილოტო აპარატის მეშვეობით ხდებოდა იმ ტექნოლოგიების ტესტირება, რომლებიც შემდგომში გამოიყენება თანამგზავრების გაშვებისათვის.

X-37B-ის სიგრძე 8.8 მეტრია ხოლო ფრთის სიგრძე – 4,5 მეტრი. უპილოტო აპარატის მასა, რომელსაც თვითმფრინავის რეჟიმში შეუძლია ორბიტიდან ჩამოსვლის შემდეგ დაჯდომა დაახლოებით ხუთ ტონას შეადგენს. დაუდასტურებელი მონაცემების მიხედვით, პერსპექტივაში ასეთი უპილოტო აპარატები განახორციელებენ სადაზვერვო დავალებებს და ასევე განათავსებენ კოსმოსურ აპარატებს ორბიტაზე.

წყარო: Space.com

Categories
Science

რა შეიძლება გამოიწვიოს გამოტოვებულმა ინგრედიენტმა ნამცხვრის გამოცხობისას?

ნამცხვრის გამოცხობა ერთგვარი ქიმიაა: შენ ერთმანეთში ურევ ინგრედიენტებს, რათა რეაქციაში მიიღო რაღაც ძალიან გემრიელი. მაგრამ თითოეული ინგრედიენტი მნიშვნელოვანია! კვერცხის ან კარაქის გარეშე გამოცხობამ, შეიძლება ნამცხვარი დრამატულად შეცვალოს.

At-Bristol-სგან შემოთავაზებულ ვიდეოში შეგვიძლია ვიხილოთ, რა შეიძლება გამოიწვიოს რომელიმე ერთი ინგრედიენტის გამოტოვებამ. ისინი, ასევე, განმარტავენ თითოეული ინგრედიენტის როლს ნამცხვრის გამოცხობისას.

ყველა ინგრედიენტით:

1

კვერცხის გარეშე: 

2

მარგარინის გარეშე:

3

გამაფხვიერებლი ფხვნილის გარეშე:

4

 

Categories
Science

არგენტინამ წარმატებით გაუშვა პირველი თანამგზავრი

Satellite

ARSAT-1 — პირველი არგენტინული სატელეკომუნიკაციო თანამგზავრია, რომელიც აწყობილია ლათინური ამერიკის ტერიტორიაზე, ადგილობრივი ტექნოლოგიების გამოყენებით და წარმატებით გაეშვა გვინეადან კურუ-ის კოსმოდრომიდან.

ორბიტაზე (სიმაღლე 36 ათასი კილომეტრი) ARSAT-1 გაიყვანა ევროპულმა რაკეტა მატარებელმა „არიან-5“.

არგენტინის პრეზიდენტმა კრისტინა ფერნანდესმა აღნიშნა, რომ ASRAT-1-ის გაშვების შემდეგ, მისი ქვეყანა შევიდა სახელმწიფოების ელიტურ კლუბში, რომლებსაც შეუძლიათ საკომუნიკაციო თანამგზავრების აშენება. ამ კლუბის წევრები ასევე არიან ევროკავშირი, ამერიკის შეერთებული შტატები, რუსეთი, ინდოეთი, ჩინეთი, ისრაელი და იაპონია.

გეოსტაციონარული თანამგზავრი იწონის 2973 კილოგრამს. მის დასამზადებლად 500 მეცნიერს დასჭირდა შვიდი წელი და 250 მილიონი დოლარი.

თანამგზავრის დანიშნულებაა ინტერნეტის სერვისების მოწოდება, ასევე ციფრული ტელევიზიის მობილური კავშირის არგენტინის, ჩილეს, პარაგვაის და ურუგვაის მოსახლეობისთვის უახლოეს 15 წელიწადში. ამას გარდა ASRAT-1 გააუმჯობესებს კავშირს სამხრეთ ნახევარსფეროსთან (კერძოდ, იმ მეცნიერებთან, რომლებიც მუშაობენ ანტარქტიდის ტერიტორიაზე).

 

Categories
Science

ასტროფიზიკოსები ვარაუდობენ, რომ ბნელი მატერიის კვალს მიაგნეს

Phys

ბრიტანელმა ასტროფიზიკოსებმა განაცხადეს, რომ მზის ბირთვში აღმოაჩინეს აქსიონები – რომლებიც ითვლება ბნელი მატერიის შემადგენელ ნაწილაკებად.

კვლევების შედეგების გამოქვეყნებას ავტორები გეგმავენ 2014 წლის 20 ოქტომბერს ჟურნალ Monthly Notices of the Royal Astronomical Society-ში.

სპეციალისტებმა კოსმოსური ტელესკოპი XMM-Newton-ის მეშვეობით აღმოაჩინეს სუსტი რენტგენული გამოსხივების კვალი დედამიწის მაგნიტურ ველში. ასეთი ტიპის გამოსხივების წყარო, მეცნიერების თქმით, შესაძლოა მზის აქსიონები იყოს, რომლებიც დედამიწის მაგნიტურ სფეროში გარდაიქმნებიან ფოტონებად. ამის შემდეგ, ასტროფიზიკოსებმა მოახერხეს დაემზირათ ნავარაუდევი პრიმაკოვის შებრუნებული ეფექტი.

Phys2

თეორიულად ნავარაუდევი აქსიონების ფოტონებად დაშლის რეგიონმა დადასტურება ჰპოვა მეცნიერების დაკვირვებებში, თუმცა დაზუსტებით აღმოჩენის შესახებ საუბარი ჯერ-ჯერობით ნაადრევია. უჩვეულოა, რომ აქსიონების რეაქციის შესახებ სტატიის დასაწერად გამოყენებული იქნა 2014 წელს გარდაცვლილი პროფესორი ჯორჯ ფრასერის, კოსმოსური კვლევების ცენტრის დირექტორის მასალები.

აქსიონი – ჯერ-ჯერობით აღმოუჩენელი ნაწილაკია, რომელიც იძლევა კვანტური ქრომოდინამიკის CP-პრობლემის გადაჭრის საშუალებას. ამ პრობლემის გადასაჭრელად 1970-იანი წლების მეორე ნახევარში რობერტო პეჩინი და ჰელენ ქვინმა შემოიღეს კვანტურ ქრომოდინამიკული აქსიონი, რომელიც ეფექტურად გადაჭრის CP-პრობლემას.

ნაწილაკი, ითვლება, რომ უნდა იშლებოდეს წყვილ ფოტონად. თეორიის მიხედვით, აქსიონს ძალიან მცირე მასა აქვს, თვითონ ნაწილაკი კი თითქმის არ ურთიერთქმედებს ბარიონულ მატერიასთან. ამ დროისთვის ლაბორატორიებში მიმდინარეობს ასეთი ტიპის ნაწილაკების ძიება, თუმცა ჯერ-ჯერობით უშედეგოდ.

 

Categories
Science

ახლადაღმოჩენილი, საინტერესო სუბატომური ნაწილაკი Ds3

Collider

ახლად აღმოჩენილი სუბატომური ნაწილაკი, საშუალებას მოგვცემს შევისწავლოთ, თუ როგორ ფუნქციონირებენ ბუნების ყველაზე მძლავრი ურთიერთქმედებები.

მცირედის შესწავლას ძალიან დიდი ჯგუფის ძალისხმევა დასჭირდა. ახალი მეოზონი Ds3-ის შემთხვევაში, Physical Review Letters და Physical Review D-ში მისი აღმოჩენის შესახებ 800 ავტორმა განაცხადა.

ყოველდღიურობაში საკმაოდ კარგად ვიცნობთ გრავიტაციას და ელექტრომაგნეტიზმს. თუმცა, სუბატომურ დონეზე, ნაწილაკების ქცევას ძლიერი და სუსტი ბირთვული ძალები აკონტროლებენ.

ძლიერი ურთიერთქმედება ერთმანეთთან აკავშირებს პროტონებს და ნეიტრონებს, თუმცა ის ასევე ამ ნაწილაკების არსებობის მიზეზიცაა, ის ერთმანეთთან აკავშირებს ასევე კვარკებს; პროტონი კი სამი კვარკისაგან შედგება. ეს ძალა „იმდენად ძლიერია, პროტონის ბმის ენერგია მასაში გაცილებით მეტ კონტრიბუციას აკეთებს, აინშტაინის განტოლების E = mc2, , მიხედვით, ვიდრე თვითონ კვარკები“, ამბობს კვლევების თანაავტორი პროფესორი ტიმ გერსონი ვარვიკის უნიევრსიტეტიდან.

სხვა ტიპის კვარკები გაცილებით მძიმე და არასტაბილურია. თუმცა, მათი შექმნა შესაძლებელია ცერნში, დიდი ადრონულ კოლაიდერში. მეზონი ნაწილაკია, რომელიც შედგება კვარკისა და ანტიკვარკისაგან, რომლებიც ერთმანეთთან დაკავშირებულია ძლიერი ურთიერთქმედებით, Ds3 კი მისი მაგალითია.

სუსტი ურთიერთქმედება ად ელექტრომაგნეტიზმი ამ დროისთვის საკმაოდ კარგად გვესმის, თუმცა რაც შეეხება ძლიერ ურთიერთქმედებას მის შესახებ არც თუ ისე ბევრი რამაა ცნობილი. „კალკულაციები ხორციელდება ე.წ ლატისის ტექნიკით“, ამბობს გერსონი. „იმისათვის, რომ ეს შედეგები იყოს ვალიდური, საჭიროა ექსპერიმენტის შედეგების შესახებ გაკეთებული ვარაუდების შედარება. ახალი ნაწილაკი იდეალურია ამ მიზნისათვის, რადგან ცნობილია, რომ ის შეიცავს კვარკებს და აქვს სპინი 3. ავტორების თქმით, „ეს არის პირველი თვალნათლივი შედეგი, როდესაც ნაწილაკს აქვს დატვირთული სპინი-3 რეზონანსი.

ამ შემთხვევაში სპინი მიუთითებს კვანტურ მექანიკურ მახასიათებელზე. მაღალი სპინის მქონე ნაწილაკების გარშემო კვარკები სწრაფად ორბიტირებენ. „იქიდან გამომდინარე, რომ მას აქვს სპინი 3, არ შეიძლება არსებობდეს ორი აზრი იმის შესახებ, თუ რა არის ეს ნაწილაკი“, ამბობს გერსონი. ეს ფიზიკოსებს ეხმარება იმაში, რომ ზუსტად განსაზღვრონ თუ რასთან აქვთ საქმე და შესაბამისად გამოთვლით მოდელებს ხდის მართვადს.

კოლაიდერში შეჯახებების შედეგად, ხშირად რამოდენიმე ნაწილაკი წარმოიქმნება, რომელთა განსაზღვრაც რთულია. რაც შეეხება  Ds3 და DsJ  რომელიც ერთი და იმავე ენერგიის მაჩვენებელზეა, თუმცა მისი სპინი შეადგენს 1. ენერგიის მაჩვენებელი დადგენილია 2006 წელს, თუმცა ნაწილაკების დიფერენციაცია მხოლოდ ახლა გახდა შესაძლებელი.

წყარო: iflscience

Categories
Science

ფიზიკოსებმა პლაზმის თერმობირთვულ რეაქტორში მოდელირება მოახდინეს

Plasma

გერმანელმა და ამერიკელმა მეცნიერებმა შეიმუშავეს სტალერატორში პლაზმის ფლუქტუაციისა და ტურბულენტობის პროგნოზირების და მინიმიზაციის ახალი მეთოდი. ავტორებმა კვლევების შედეგები ჟურნალ Physical Review Letters-ში გამოაქვეყნეს.

მართვადი თერმობირთვული სინთეზის მთავარი სირთულე – მაღალი ტემპერატურის პლაზმის მაგნიტურ ხაფანგში შეკავებაა. მეცნიერებმა სამუშაოებში სტალერატორში მატერიის მაგნიტურ ხაფანგში ბალანსის მდგომარეობაში არსებობის გახანგრძლივების მიზნით მოახდინეს მისი მოქმედების მოდელირება.

ავტორების მიერ შემუშავებული ახალი მეთოდი, დანადგარში პლაზმის ტურბულენტობას აღწერს, ასევე იძლევა საშუალებას ხარისხიანად მოხდეს სოლენოიდის დიზაინის მოდელირება.

დასკვნები სპეციალისტებმა მსოფლიოში ყველაზე ძლიერ სტელარატორზე შეამოწმეს – Wendelstein 7-X, რომელიც გერმანულ ქალაქ გრაიფსვილდშია განთავსებული. ამ ობიექტის მშენებლობაზე, რომელიც 2005 წელს დაიწყო და 2014 წელს დასრულდა, მილიარდ ევროზე მეტია დახარჯული.

რეაქტორი Wendelstein 7-X შედგება 70 ზეგამტარი კოჭისაგან, რომელთა საერთო წონაც 725 ტონას შეადგენს, მათი საშუალებით შესაძლებელია მაგნიტური ველის შექმნა, რომელსაც შეუძლია პლაზმის შეკავება ას მილიონამდე გრადუს ტემპერატურაზე. ფიზიკოსები უკვე 2015 წელს გეგმავენ ექსპერიმენტების დაწყებას: აღნიშნულ დანადგარზე ისინი პლაზმის ნახევარი საათის განმავლობაში შეკავებას გეგმავენ.

მსოფიოში თერმობირთვული რეაქტორის ორი პერსპექტიული პროექტი არსებობს: ტოკამაკი და სტელარატორი. ორივე დანადგარში პლაზმის შეკავება მაგნიტური ველის მეშვეობით ხდება, ტოკამაკში პლაზმას ტოროიდული კაბელის ფორმა აქვს, რომელში ხდება ელექტრული ძაბვის გატარება, ხოლო სტელარატორში მაგნიტური ველი იქმნება გარე კოჭების მეშვეობით.

ჩვეული რეაქტორებისგან განსხვავებით, რომლებშიც, მიმდინარეობს მძიმე ბირთვების მსუბუქებად დაშლის პრიცესი, თერმობირთვულ რეაქტორებში მიმდინარეობს მსუბუქი ელემენტებისგან მძიმე ელემენტების სინთეზის რეაქციები (მაგალითად, ჰელიუმი, წყალბადის დეიტერიუმის და ტრიტიუმის იზოტოპისგან),

წყარო: princeton.edu

Categories
Science

დამყარებულია ახალი რეკორდი კვანტური გამოთვლებში

Quantum

მეცნიერებმა, ავსტრალიიდან და იაპონიიდან კუბიტის  ახალი ფიზიკური რეალიზაციის გამოყენებით, კვანტური გამოთვლების სფეროში ახალი რეკორდი დაამყარეს. კვლევის შედეგები მათ ჟურნალ Nature Nanotechnology.

სპეციალისტებმა შექმნეს კუბიტის განსაკუთრებული რეალიაცია – კუბიტი, კლასიკური ბიტის კვანტური განზოგადოებაა. ეს ბლოკები კვანტური კომპიუტერის ძირითად ელემენტებს წარმოადგენენ. მეცნიერების მიერ მიღებულ კუბიტის თითოეული ფიზიკურ რეალიზაციას, შეუძლია კვანტური პროცესის განხორციელება 99 პროცენტი სიზუსტით.

მეცნიერების ჯგუფმა შეძლო შეექმნა „მონვეტ“-ის სტრუქტურის კვანტური ანალოგი – საველე ტრანზისტორების განსაკუთრებული ტიპი, რომლებშიც მეტალი და ნახევრადგამტარი გაყოფილია სილიკონის დიოქსიდით. საკუთარ სამუშაოებში მეცნიერებმა გამოიყენეს სილიკონი-28-ის სტაბილური იზოტოპი სპინის ნულოვანი მაჩვენებლით.

კვანტური კომპიუტერი წარმოადგენს გამომთვლელ მანქანას, რომელიც მუშაობაში იყენებს კვანტურ კანონებს. ითვლება, რომ ასეთი ტიპის კომპიუტერების შექმნა მიგვიყვანს გამოთვლით სფეროში საგრძნობ პროგრესამდე, ხოლო კვანტური კომპიუტერების გამოთვლითი შესაძლებლობები გაცილებით აღემატება თანამედროვე გამოთვლების შესაძლებლობებს.

წყარო: nature.com

Categories
Science

NASA მთვარის სრული დაბნელების პირდაპირი ტრანსლირება მოახდინა

Moon

მთვარის სრული დაბნელების ტრანსლაცNASია დაიწყო 8 ოქტომბერს 04:00 საათზე ამერიკის სამხრეთ სანაპიროს დროით NASA-ის ოფიციალურ საიტზე.

ბუნებრივი მოვლენის პიკი 12:30 წუთზე მოუწია და დაახლოებით ერთი საათის განმავლობაში გაგრძელდა.

მთვარის სრული დაბნელება მაშინ ხდება, როდესაც დედამიწა მთვარესა და მეს შორის ერთ ღერძზე ექცევა და ჩრდილით ბოლომდე ფარავს საკუთარ ბუნებრივ თანამგზავრს.

[youtube]https://www.youtube.com/watch?v=lNi5UFpales&list=PLBEXDPatoWBmVBxRo-ZZna93Lxh_chNyM[/youtube]

ამ მომენტში მთვარე დედამიწის გავლით მის მიმართულებით მოძრავი სხივების გაფანტვის გამო იღებს მუქ წითელ ელფერს.

ჯამში 2014 წლის 15 აპრილიდან 2015 წლის 28 სექტემბრამდე ასეთი მოვლენა ოთხჯერ უნდა მოხდეს. NASA-ის მიერ ტრანსლირებული რიგით მეორეა.